Bir yapay zekâ veri merkezi, kapılarından içeri giren elektriğin büyük bölümünü ısıya çeviriyor. IEA'nın hesabına göre tipik bir yapay zekâ odaklı veri merkezi, yaklaşık 100 bin hanenin tükettiği kadar elektrik kullanıyor; bugün inşa edilen en büyükleri bunun yirmi katına çıkabiliyor. Bu ölçek, veri merkezlerini hem elektrik sisteminin hem de yerel su kaynaklarının gündemine taşıdı.
2024 verileri, veri merkezlerinin dünya elektriğinin yaklaşık yüzde 1,5'ini kullandığını gösteriyor. Küçük bir pay gibi görünse de büyüme hızı ve coğrafi yoğunlaşma tabloyu değiştiriyor. Aynı tesislerin su tüketimi ise elektrikten daha az konuşuluyor; çünkü ölçmek, karşılaştırmak ve yerel etkiyi ayırmak çok daha zor.
2024: 415 TWh ve ABD'nin payı
IEA'nın 2025 tarihli Energy and AI raporuna göre veri merkezleri 2024'te küresel olarak yaklaşık 415 TWh elektrik tüketti. Bu, dünya elektriğinin yaklaşık yüzde 1,5'i. Tüketim 2017'den bu yana yılda ortalama yüzde 12 artmış; toplam elektrik tüketiminin büyüme hızının dört katından fazla.
Dağılım çok eşitsiz. ABD, küresel veri merkezi elektriğinin yaklaşık yüzde 45'ini kullandı; onu yüzde 25 ile Çin ve yüzde 15 ile Avrupa izledi. ABD'de veri merkezleri 2024'te yaklaşık 180 TWh tüketti; bu, ülkenin toplam elektriğinin yüzde 4'ünden fazlası. Aynı dönemde ABD'deki veri merkezi kapasitesinin neredeyse yarısı yalnızca beş bölgesel kümede toplanmıştı. Ülke ortalaması düşük görünse de yerel şebekeler ve su havzaları için tablo farklı.
2030: 945 TWh, ama aralık geniş
IEA'nın temel senaryosu, veri merkezi elektrik tüketiminin 2030'da yaklaşık 945 TWh'ye çıkacağını öngörüyor. Bu, bugünkü Japonya'nın toplam elektrik tüketiminden biraz fazla. Artışın en büyük kısmı ABD'de; ülkedeki elektrik talebi artışının neredeyse yarısı veri merkezlerinden geliyor. Gelişmiş ekonomilerde talep artışının yüzde 20'sinden fazlası, küresel ölçekte ise yaklaşık onda biri veri merkezlerinden geliyor.
Ancak 945 TWh bir kesinlik değil, bir merkez nokta. IEA'nın duyarlılık analizlerinde 2030 tahmini 670 TWh ile 1.260 TWh arasında değişiyor; 2035 için aralık 700 TWh'den 1.720 TWh'ye açılıyor. Fark, yapay zekânın ne kadar hızlı benimseneceğine, donanım ve model verimliliğindeki gelişmelere ve şebeke bağlantısı, transformatör, türbin gibi darboğazların çözülüp çözülmeyeceğine bağlı.
ABD'de 2028 projeksiyonu
Lawrence Berkeley National Laboratory'nin 2024 tarihli ABD veri merkezi enerji raporu, 2023'te 176 TWh tüketim hesaplıyor. Bu, ülke elektriğinin yüzde 4,4'ü ve 2014'teki 58 TWh'lik seviyenin üç katından fazlası. Rapora göre tüketim 2028'de 325-580 TWh aralığına, yani ülke elektriğinin yüzde 6,7-12'sine çıkabilir. ABD Enerji Bakanlığı bu aralığı, veri merkezi yükünün on yılda üçe katlanmasının ardından önümüzdeki dört yılda iki ya da üç katına çıkabileceği şeklinde özetliyor.
IEA'nın 2024 için verdiği 180 TWh ile LBNL'nin 2023 için verdiği 176 TWh birbirine yakın; yine de aynı yılın, aynı kapsamın ve aynı yöntemin ölçümü değiller. Bu tür karşılaştırmalarda yıl farkı, kapsam farkı ve model varsayımları birlikte okunmalı.
Su: 560 milyar litre
IEA, veri merkezlerinin yıllık su tüketimini yaklaşık 560 milyar litre olarak tahmin ediyor; temel senaryoda bu rakam 2030'da 1,2 trilyon litreye çıkabilir. ABD'de 100 MW kapasiteli bir hyperscale veri merkezinin günde yaklaşık 2 milyon litre su tükettiği hesaplanıyor; bu, yaklaşık 6.500 hanenin günlük kullanımına denk. Bu tesisteki tüketimin yüzde 60'ından fazlası doğrudan sahada değil, elektrik üretimi ve yakıt zinciri boyunca dolaylı olarak gerçekleşiyor.
Bu ayrım kritik. Veri merkezi suyu denince akla soğutma kuleleri geliyor; oysa IEA'ya göre tüketimin yaklaşık üçte ikisi birincil enerji arzı ve elektrik üretimiyle ilişkili. Doğrudan soğutma payı kabaca dörtte bir. Ayrıca yarı iletken imalatının veri merkezleri için kullandığı suyun 2030'da yaklaşık 70 milyar litreye çıkacağı, 2023'e göre yüzde 50'den fazla artacağı öngörülüyor.
ABD'de doğrudan ve dolaylı su
LBNL'nin aynı raporu, ABD'de 2023'te doğrudan soğutma için 17 milyar galon (yaklaşık 64 milyar litre) su tüketildiğini hesaplıyor. Elektrik üretimi kaynaklı dolaylı tüketim ise 211 milyar galon, yani yaklaşık 800 milyar litre. Dolaylı su, doğrudan suyun on iki katından fazla. Rapordaki senaryolarda doğrudan tüketimin 2028'de 34-73 milyar galona çıkabileceği öngörülüyor.
Ülke toplamı içinde bu miktarlar küçük görünebilir; ama veri merkezleri tek tek havzalarda yoğunlaşıyor. IEA'nın 2026 tarihli Powering Artificial Intelligence raporu, yapay zekâya ayrılmış veri merkezi kapasitesinin neredeyse yüzde 40'ının yüksek ya da çok yüksek su stresi taşıyan bölgelerde bulunduğunu belirtiyor. Yerel kuraklık, tarımsal su talebi ve içme suyu altyapısıyla aynı havzayı paylaşan bir tesis için ülke ortalaması anlamlı bir gösterge değil.
Ölçüm neden bu kadar zor?
IEA'nın kendi ifadesiyle, küresel veri merkezi elektrik tüketimine ilişkin tarihsel verilerin tamamı ölçülmüş veri değil, modellenmiş tahmin. Hyperscale ve colocation operatörleri çoğu zaman veri merkezine özel elektrik tüketimini kamuya açıklamıyor. Eski ya da basitleştirilmiş PUE varsayımları, belirsiz yük faktörü ve hızlandırılmış sunucuların sevkiyat verilerindeki eksiklik, tahmin aralığını genişletiyor. PUE, tesisin toplam elektriğini BT ekipmanının tükettiği elektriğe bölüyor; 1'e yaklaştıkça ek yük azalıyor. Ancak PUE tek başına kapasitenin ne kadarının boş durduğunu ya da hangi enerjinin boşa gittiğini söylemiyor.
Su tarafında belirsizlik daha da büyük. "Su çekimi" ile "su tüketimi" aynı şey değil: çekilen suyun bir kısmı geri dönerken tüketilen kısım buharlaşıyor veya başka bir yere taşınıyor. Doğrudan saha suyu ile elektrik üretiminin su ayak izi farklı sınırlarda hesaplanıyor. Su kullanım verimliliği, yani WUE, iklime ve soğutma teknolojisine göre litre/kWh cinsinden büyük fark gösteriyor; IEA'nın aktardığı bir örnekte Microsoft'un küresel ortalaması yaklaşık 0,5 litre/kWh iken Asya-Pasifik'te doğrudan soğutma için bu değer 1,65 litre/kWh'ye çıkıyor.
Bu nedenle farklı raporların toplamlarını doğrudan yan yana koymak yanıltıcı olabilir. Aynı ülke için bile doğrudan ve dolaylı su tahminleri, kapsam ve katsayı seçimlerine göre belirgin biçimde değişiyor. Rakamları görmezden gelmek yerine aralıkları, varsayımları ve yerel bağlamı birlikte okumak gerekiyor.
Enerji ve su aynı anda yönetilmeli
Verimlilik tek boyutlu değil. Su tasarrufu sağlayan kapalı devre ya da hava soğutmalı sistemler daha fazla elektrik tüketebiliyor; enerji verimliliği yüksek sistemler ise suyu daha yoğun kullanabiliyor. IEA bu ödünleşimi açıkça not ediyor. Bu yüzden bir veri merkezini yalnızca PUE ya da yalnızca WUE üzerinden değerlendirmek, sorunun bir kısmını diğerine kaydırmak anlamına gelebilir.
IEA'nın 2026 raporu, 34 yargı alanında 134 politika ve düzenleme tespit etti; bunların neredeyse yüzde 40'ı son bir yıl içinde duyurulmuş ya da yürürlüğe girmiş. Şebeke bağlantı kuyrukları, tarifeler, esnek bağlantı anlaşmaları ve su verimliliği standartları bu politika setinin parçaları. Rapordaki altı ilke, enerji ve su verimliliğini birlikte ele almayı, şeffaf bağlantı süreçleri kurmayı ve maliyetleri adil dağıtmayı öneriyor.
Peki ne yapmalı?
Operatörler için ilk adım ölçmek ve raporlamak. Tesis düzeyinde elektrik, su çekimi ve su tüketimini ayrı ayrı izlemek; PUE ve WUE'yi iklim ve soğutma teknolojisiyle birlikte açıklamak; dolaylı su ve karbon ayak izini hesaba katmak gerekiyor. Yeni tesislerde düşük su stresli bölgeleri seçmek, sıvı soğutma ve atık ısı geri kazanımı gibi seçenekleri değerlendirmek, talebi esnekleştirmek mümkün.
Politika tarafında ise veri merkezlerinin elektrik ve su kullanımını görünür kılan standartlar, şebeke bağlantısında şeffaflık, yerel su havzasıyla uyumlu izin süreçleri ve maliyetleri doğru yansıtan tarifeler öne çıkıyor. IEA'nın altını çizdiği gibi, veri merkezleri homojen bir varlık sınıfı değil; aynı politikayı her tesise uygulamak beklenen sonucu vermeyebilir.
Okuyucu için pratik soru şu: bir veri merkezi projesi "yeşil" ya da "verimli" diye sunulduğunda hangi metriğe, hangi yıl için ve hangi coğrafyada bakıldığı sorulmalı. 415 TWh küresel ölçekte küçük bir pay; ama büyüme hızlı, yerel etki yoğun ve ölçüm hâlâ eksik. Elektrik ile suyu aynı hesaba katmayan bir verimlilik tartışması, tablonun yalnızca yarısını gösteriyor.
